یکی یه دونه

روز جهانی کتاب کودک: تاریخچه، شعار ۲۰۲۶ و ایده های هدیه کتاب

ی
یاسین فرمانینویسنده مقاله
22 مهر 1405
5 دقیقه مطالعه
8 بازدید
روز جهانی کتاب کودک: تاریخچه، شعار ۲۰۲۶ و ایده های هدیه کتاب
« روز جهانی کتاب کودک هر سال دوم آوریل، برابر با ۱۳ فروردین، گرامی داشته می شود. در این راهنما تاریخچه، شعار ۲۰۲۶، علت کم دیده شدن این روز در ایران و ایده های جشن در خانه و مدرسه، همراه با پیشنهاد کتاب برای هر گروه سنی آمده است. »

روز جهانی کتاب کودک هر سال دوم آوریل، که در تقویم ما معمولاً ۱۳ فروردین می‌شود، گرامی داشته می‌شود؛ روزی که به زادروز هانس کریستین اندرسن گره خورده است. در ایران این تاریخ درست میان تعطیلات نوروز و روز سیزده‌به‌در می‌افتد و همین باعث می‌شود بیشتر سال‌ها بی‌سروصدا بگذرد. این راهنما نشان می‌دهد این روز از کجا آمده، شعار سال ۲۰۲۶ چه بوده، در ایران چه کسی پیام آن را منتشر می‌کند و با چه برنامه‌ی ساده‌ای می‌توانید آن را به یک عادت کتاب‌خوانی در خانه تبدیل کنید.

روز جهانی کتاب کودک چه روزی است؟

این روز یک مناسبت جهانی برای کتاب کودک است: نه تعطیل رسمی است و نه کارزار فروش. دو هدف دارد؛ آشنا کردن کودکان جهان با لذت خواندن و جلب توجه خانواده‌ها، مدرسه‌ها و رسانه‌ها به کیفیت کتاب‌هایی که در دست کودکان است. تاریخش هر سال ثابت است: دوم آوریل. در تقویم هجری شمسی این روز معمولاً با ۱۳ فروردین برابر می‌شود، پس اگر می‌خواهید سال بعد آن را از دست ندهید، همان ۱۳ فروردین را در تقویم علامت بزنید.

تفاوت این روز با «روز کودک» یا هفته‌ی کتاب این است که تمرکز آن دقیقاً روی کتاب است، نه روی بازی و هدیه به طور کلی. به همین دلیل هم بهترین بهانه برای کاری است که بیشتر والدین به تعویق می‌اندازند: نشستن و خواندن یک کتاب با کودک.

پیشینه: این روز از کجا آمد؟

سال ۱۹۶۷ دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان تصمیم گرفت یک روز مشترک جهانی برای کتاب کودک تعیین کند. پیش از آن، کشورها هر کدام روز ملی خودشان را داشتند و صدای کتاب کودک به هم نمی‌رسید. انتخاب این نهاد روی زادروز هانس کریستین اندرسن افتاد؛ نویسنده‌ای که داستان‌هایش مرز کشورها را رد کرده است.

از آن سال تا امروز، هر سال یکی از بخش‌های ملی این دفتر میزبان جهانی روز است. میزبان یک شعار انتخاب می‌کند، از یک نویسنده‌ی نامدار کشور خودش می‌خواهد پیامی برای کودکان جهان بنویسد و از یک تصویرگر می‌خواهد پوستر سال را بسازد. این پوستر و پیام به ده‌ها زبان ترجمه می‌شود و دست مدرسه‌ها و کتابخانه‌ها می‌رسد.

هانس کریستین اندرسن؛ مردی که زادروزش این روز شد

هانس کریستین اندرسن نویسنده‌ی دانمارکی سده‌ی نوزدهم است؛ همان کسی که «پری دریایی کوچک»، «جوجه اردک زشت»، «لباس تازه‌ی امپراتور»، «بندانگشتی» و «سرباز قلعی استوار» را نوشت. کار مهم او این بود که افسانه‌های شفاهی که پیش‌تر برای بزرگ‌ترها گفته می‌شد را به زبانی برگرداند که کودک هم بفهمد و هم بترسد و هم بخندد؛ کاری که امروز پایه‌ی ادبیات کودک مدرن است.

به احترام او، مهم‌ترین جایزه‌ی ادبیات کودک جهان هم «جایزه‌ی هانس کریستین اندرسن» نام دارد و هر دو سال به یک نویسنده و یک تصویرگر داده می‌شود. جایزه‌ای که به آن «نوبل کوچک» هم می‌گویند و در ایران هم نویسندگان و تصویرگرانی چند بار نامزد آن شده‌اند.

برای کودک شما مهم نیست این نویسنده اهل کدام کشور است؛ مهم این است که قصه‌های او هنوز کار می‌کنند. اگر هیچ کتابی از اندرسن در قفسه ندارید، این روز بهانه‌ی خوبی است برای شروع با یک مجموعه‌ی تصویری از قصه‌های او؛ و اگر فرزندتان بزرگ‌تر است، روایت کامل‌تر بخرید و شب‌ها با هم بخوانید. راهنمای انتخاب کتاب روایت‌محور را در مقاله‌ی انتخاب کتاب داستان کودک آورده‌ایم.

دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان (IBBY) چیست؟

همان نهادی که این روز را بنیان گذاشت، «دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان» است؛ شبکه‌ای از بخش‌های ملی در ده‌ها کشور که در سال ۱۹۵۳ راه افتاد. کار آن پشتیبانی از کتاب کودک در همه‌جای جهان است: از راه‌اندازی کتابخانه در کشورهایی که نشر کودک در آن‌ها تازه شکل می‌گیرد تا معرفی کتاب‌های برگزیده در فهرست افتخار و برپایی جایزه‌های جهانی.

نکته‌ی کاربردی برای والدین این است که پشت این نام اختصاری، یک شبکه‌ی واقعی از متخصصان ادبیات کودک ایستاده است؛ کتاب‌دار کودک، پژوهشگر ادبیات، تصویرگر و معلم. یعنی شعار سالانه‌ی این روز حرف یک شرکت بازاریابی نیست، بلکه جمع‌بندی کسانی است که کارشان انتخاب کتاب برای کودک است.

هر سال یک کشور میزبان است: شعار و پوستر سالانه

یکی از جذابیت‌های روز جهانی کتاب کودک این است که هر سال رنگ تازه‌ای می‌گیرد. بخش ملی میزبان شعار سال را انتخاب می‌کند؛ نویسنده‌ای از همان کشور پیامی برای کودکان جهان می‌نویسد و تصویرگری پوستر سال را می‌کشد. مدرسه‌ها و کتابخانه‌ها همان پوستر را چاپ می‌کنند، روی دیوار می‌زنند و برنامه‌های هفته‌ی کتاب را با آن اعلام می‌کنند.

برای پدر و مادر، کاربرد عملی این پوسترها ساده است: هر سال یک جمله‌ی کوتاه و یک تصویر، موضوع گفت‌وگو با کودک می‌شود. می‌توانید این کار را به یک سنت خانوادگی تبدیل کنید؛ پوستر یا شعار هر سال را در دفترچه‌ای بنویسید و کنارش کتابی را که آن سال خواندید یادداشت کنید. ده سال بعد، دفترچه‌ای دارید که تاریخ کتاب‌خوانی خانواده را نشان می‌دهد.

شعار روز جهانی کتاب کودک در سال ۲۰۲۶

شعار سال ۲۰۲۶ «داستان بکارید تا جهان شکوفه دهد» بوده است؛ میزبان جهانی این دوره هم قبرس بود. تصویر این شعار یک بذر و کتاب را کنار هم می‌گذارد: ایده‌ی ساده‌ای که می‌گوید خواندن با کودک، مثل کاشتن است؛ اثرش امروز دیده نمی‌شود و سال‌ها بعد سبز می‌شود.

متن فارسی پیام ۲۰۲۶ در ایران منتشر شد و در دسترس خانواده‌ها و معلم‌هاست. اگر کودک شما در سنی است که می‌تواند مفهوم استعاره را بفهمد، همین جمله یک تمرین خوب است: از او بپرسید اگر قرار بود داستانی بکارید، چه داستانی را انتخاب می‌کرد و چرا. جواب‌ها معمولاً بیشتر از انتظار شما درباره‌ی علاقه‌های واقعی کودک می‌گوید.

این روز در ایران چرا کم دیده می‌شود؟

در تقویم ما دوم آوریل با ۱۳ فروردین یکی می‌شود؛ همان روزی که خانواده‌ها راهی دشت و باغ و جاده می‌شوند. مدرسه‌ها تعطیل‌اند، سفرها نیمه‌کاره‌اند و فکر بیشتر خانواده‌ها جای دیگری است. نتیجه این است که روز جهانی کتاب کودک در ایران معمولاً در سایه‌ی تعطیلات گم می‌شود؛ نه چون کسی با آن مخالف است، بلکه چون کسی یادش نمی‌ماند.

دو راه عملی برای رفع این مشکل هست. راه اول اینکه جشن کتاب را به هفته‌ی بعد از تعطیلات ببرید؛ مهد و کلاس اول و دوم آماده‌ترند و برنامه‌ی کتاب‌خوانی به یک هفته‌ی کامل تبدیل می‌شود. راه دوم که برای ما ایرانی‌ها طبیعی‌تر است: در همان روز سیزده‌به‌در یک کتاب هم در ساک بگذارید. خواندن یک داستان روی فرش و زیر درخت، برای کودک خاطره‌ای می‌سازد که هیچ جشن رسمی جای آن را نمی‌گیرد.

در ایران چه کسی پیام این روز را منتشر می‌کند؟

پیام فارسی روز جهانی کتاب کودک را در ایران شورای کتاب کودک منتشر می‌کند؛ سازمانی مستقل و غیردولتی که در سال ۱۳۴۱ با کوشش توران میرهادی و همکاری گروهی از کارشناسان تعلیم و تربیت، نویسندگان و هنرمندان پایه‌گذاری شد و نخستین نهاد سازمان‌یافته برای پیشبرد ادبیات کودکان در ایران است.

این شورا با دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان همکاری مستمر دارد و بیشتر کارش را اعضای داوطلب و دوستداران کتاب کودک انجام می‌دهند. برای خانواده‌ای که دنبال فهرست‌های توصیه‌شده و معتبر کتاب کودک است، همین نکته مهم است: پشت پیام این روز، کسانی ایستاده‌اند که نیم قرن است در حال خواندن و گزینش کتاب کودک‌اند، نه یک صفحه‌ی تبلیغاتی.

در کشورهای دیگر این روز چطور برگزار می‌شود؟

در بیشتر کشورها روز جهانی کتاب کودک به یک هفته‌ی کامل کتاب تبدیل می‌شود؛ به یک هفته‌ی کامل کتاب تبدیل می‌شود. رایج‌ترین کارها این‌هاست: نشست بلندخوانی گروهی در کتابخانه، دعوت از نویسنده یا تصویرگر به مدرسه، نمایشگاه پوستر و تصویر کتاب، مسابقه‌ی نوشتن داستان کوتاه، تبادل کتاب بین کلاس‌ها، اعلام فهرست کتاب‌های برگزیده و بازدید از کتابفروشی محله.

جای یک چیز در فهرست بالا خالی است و برای شما مهم‌ترین است: خواندن خانوادگی. هیچ برنامه‌ای جای بیست دقیقه خواندن پدر و مادر با کودک را نمی‌گیرد؛ نه جشن مدرسه و نه جایزه. اگر فقط یک کار از این فهرست را انجام دهید، همان بیست دقیقه را انتخاب کنید.

چطور در خانه جشن بگیریم؟ یک برنامه‌ی نود دقیقه‌ای

  • دقیقه‌ی صفر تا پانزده: کتاب را با هم انتخاب کنید. از قفسه یا از کتابفروشی، ولی انتخاب را به کودک بدهید؛ حتی اگر انتخابش کتابی باشد که خودتان دوست ندارید.
  • پانزده تا چهل: بلندخوانی. گوشی را در اتاق دیگری بگذارید. اگر کتاب بلند است، همان یک فصل کافی است.
  • چهل تا پنجاه: سه پرسش بپرسید؛ نه امتحان، فقط گفت‌وگو. مثلاً کدام قسمت را دوست داشتی، اگر جای شخصیت بودی چه می‌کردی، آخر داستان باید چه می‌شد.
  • پنجاه تا هفتاد: یک فعالیت کوتاه درباره‌ی داستان؛ نقاشی شخصیت، ساخت نشانه‌ی کتاب با مقوا، یا کشیدن پایان تازه‌ی داستان.
  • هفتاد تا هشتاد: یک تماس یا پیام تصویری برای مادربزرگ و پدربزرگ؛ کودک داستان را برایشان تعریف کند.
  • هشتاد تا نود: کتاب را در قفسه‌ی مخصوص خودش بگذارید و یک یادداشت کوچک با تاریخ آن روز در صفحه‌ی اول بنویسید.

سه فعالیت کتاب‌خوانی برای کودک سه تا شش سال

  • داستان با صدا: جای شخصیت‌ها با صدای متفاوت حرف بزنید و از کودک بخواهید صدای حیوان‌ها را بسازد. حافظه‌ی شنیداری و توجه را همزمان کار می‌اندازد.
  • قصه‌ی نیمه‌کاره: داستان را وسط رها کنید و بپرسید بعدش چه می‌شود. کودک سه تا شش سال با ساختن پایان، تمرین روایت می‌کند.
  • شکار تصویر: پیش از خواندن بگویید در این صفحه‌ها یک موش پنهان است. کودک با دقت تصویرها را می‌گردد و همین کار، عادت نگاه کردن به تصویر را می‌سازد.

ایده‌های کلاس و مهد برای معلم‌ها

  • یک هفته پیش از این روز، قفسه‌ی کتاب کلاس را با کتاب‌های خود بچه‌ها پر کنید؛ امانت یک‌هفته‌ای با نام صاحب کتاب.
  • مسابقه‌ی «کتابی که دوستش دارم» در سه خط و یک نقاشی؛ همه‌ی کارها روی دیوار کلاس بماند.
  • داستان زنجیره‌ای گروهی: هر کودک یک جمله به داستان کلاس اضافه کند و شما بنویسید.
  • بلندخوانی مهمان: از یک پدر یا مادر یا پدربزرگ بخواهید بیاید و ده دقیقه برای کلاس بخواند.
  • نشانه‌ی کتاب دست‌ساز با مقوا و روبان؛ بعد از این روز، هر کتاب کلاس یک نشانه‌ی شخصی دارد.

هدیه‌ی کتاب در این روز: چه چیزی مهم است؟

هدیه‌ی کتاب دو مزیت دارد که اسباب‌بازی ندارد: با کودک می‌ماند و هر بار دوباره کار می‌کند. اما فقط وقتی اثر دارد که سه شرط رعایت شود. اول، کتاب برای خود کودک باشد نه برای علاقه‌ی شما؛ اگر پسر چهارساله‌ی شما فقط به ماشین علاقه دارد، کتاب ماشین بخرید و ادبیات را از همان در وارد کنید. دوم، درجه‌ی سختی متناسب باشد؛ کتاب سخت، کتاب را از میدان بیرون می‌کند. سوم، کنار هدیه یک یادداشت کوچک بگذارید و اسم کودک و تاریخ را در صفحه‌ی اول بنویسید؛ همین یادداشت است که کتاب را از یک کالا به یک خاطره تبدیل می‌کند.

اگر می‌خواهید هدیه را با کار عملی همراه کنید، کتاب‌خوانی را از همان روز شروع کنید؛ در مقاله‌ی کتاب‌خوانی برای کودکان گام‌های تبدیل خواندن به عادت روزانه آمده است.

چه کتابی برای چه سنی؟ پیشنهاد کتاب هدیه

این فهرست را بر اساس سن و کارکرد کتاب چیده‌ایم؛ نه بر اساس پرفروش بودن. هر کتاب از موجودی قفسه‌ی فروشگاه انتخاب شده و همه‌شان برای هدیه دادن مناسب‌اند.

کتاب برای خردسال یک تا سه سال

در این سن کتاب باید قابل در دست گرفتن، قابل خوردن و قابل پاره نشدن باشد. تصویر بزرگ، متن بسیار کم و جنس مقاوم، سه معیار اصلی است.

📖 کتاب پیشنهادی دسته‌بندی: ادبیات و داستان موجود در انبار

ترانه های ماما نی نی /کی راه می ره؟ نی نی بلا /پیام مشرق

نویسنده: زهرا موسوی ناشر: پیام مشرق

ترانه‌های ماما نی نی، مجموعه‌ای ترانه‌ی کوتاه برای خردسال است؛ همان نوع کتابی که کودک یک ساله دوست دارد بارها و بارها بشنود و با ریتمش همراه شود. برای هدیه، این کتاب بهانه‌ی خوبی است برای اینکه خواندن از همان سال اول وارد برنامه‌ی روز شود.

📖 کتاب پیشنهادی دسته‌بندی: شعر و ترانه‌های کودکانه موجود در انبار

48 لالایی برای 4 فصل

نویسنده: مریم‏اسلامی‏ ناشر: قدیانی

مجموعه ای دلنشین از اشعار مریم اسلامی که با ریتمی آرام، کودکان را با زیبایی های هر فصل آشنا می کند. انتخابی عالی برای خوابی آرام و تقویت تخیل خردسالان.

«۴۸ لالایی برای ۴ فصل» کتاب خواب است؛ متن‌های کوتاه و آرام که کنار آیین شبانه‌ی کودک می‌نشیند. اگر برای هدیه‌ی نوزاد یا کودک دو ساله دنبال چیزی هستید که والدین هم واقعاً استفاده کنند، این انتخاب عملی‌تر از یک اسباب‌بازی است.

📖 کتاب پیشنهادی دسته‌بندی: ادبیات و داستان موجود در انبار

فرهنگ تصویری نی نی ها وسایل خانه/جلدسخت/شهرقلم

ناشر: شهر قلم

فرهنگ تصویری نی نی ها، وسایل خانه، کتاب جلدسختی است که کودک یک تا سه سال را با نام چیزهای روزمره‌ی خانه آشنا می‌کند. کارکرد این کتاب واژه‌آموزی است و برای کودکانی که تازه شروع به حرف زدن کرده‌اند، بازی روزانه می‌شود.

کتاب برای سه تا شش سال

این سن، سن داستان‌های کوتاه با شخصیت تکرارشونده و کتاب‌های بازی است؛ کتابی که کودک در آن چیزی پیدا کند، بیشتر از کتابی که فقط برایش خوانده شود او را نگه می‌دارد.

📖 کتاب پیشنهادی دسته‌بندی: ادبیات و داستان موجود در انبار

داستان اسباب بازی /بگرد و پیدا کن/ابادایران

نویسنده: لین روبرتز ناشر: ابادیران مترجم: ایدا حاتمی

داستان اسباب بازی، بگرد و پیدا کن، داستان و بازی را در یک کتاب جمع کرده است؛ کودک باید در تصویرها دنبال چیزها بگردد و همین کار، ده دقیقه تمرکز می‌سازد. برای هدیه‌ی چهار تا پنج ساله، انتخاب بی‌خطری است.

📖 کتاب پیشنهادی دسته‌بندی: ادبیات و داستان موجود در انبار

شعر و رنگ امیزی / گربه ها /قدیانی

نویسنده: مریم اسلامی. ناشر: قدیانی

«شعر و رنگ آمیزی» قلب دو کار در یک کتاب است: شعری کوتاه برای خواندن و تصویری برای رنگ کردن. برای کودکی که نشستن برای داستان طولانی را دوست ندارد، این ترکیب نتیجه‌ی بهتری می‌دهد.

کتاب برای شش تا نه سال

از شش سالگی دو جریان را با هم پیش ببرید: کتابی برای خواندن با هم و کتاب ساده‌ای برای خواندن مستقل. خواندن مستقل اگر با متن سخت شروع شود، همان‌جا تمام می‌شود.

📖 کتاب پیشنهادی دسته‌بندی: آموزش زبان انگلیسی کودکان موجود در انبار

قصه های شب ۱ (فارسی - انگلیسی)

ناشر: افرند

کتاب قصه‌های شب ۱ با رویکردی دوزبانه، مجموعه‌ای جذاب برای تقویت مهارت‌های شنیداری و زبانی کودکان است. این کتاب با داستان‌های ساده و سرگرم‌کننده، یادگیری زبان انگلیسی را برای خردسالان شیرین و لذت‌بخش می‌کند.

«قصه‌های شب ۱» دو زبانه است و برای بلندخوانی ساخته شده؛ یک بار فارسی می‌خوانید و بار بعد می‌توانید نسخه‌ی انگلیسی را برای کودکی که در حال یادگیری زبان است پیش بگذارید. برای خانواده‌هایی که هم قصه‌ی شب و هم زبان را جدی می‌گیرند، انتخاب کارآمدی است.

📖 کتاب پیشنهادی دسته‌بندی: ادبیات و داستان موجود در انبار

12 قصه تصویری از پروین اعتصامی/قدیانی

نویسنده: مژگان‏شیخی‏ ناشر: قدیانی

«۱۲ قصه تصویری از پروین اعتصامی» روایت‌های کوتاه فارسی با تصویرهای روشن است؛ برای کودک هفت تا نه ساله‌ای که باید متن فارسی روان و کوتاه بخواند، مناسب و کوتاه است.

📖 کتاب پیشنهادی دسته‌بندی: ادبیات و داستان موجود در انبار

داستان های زنجیره ای1 /مولفان فرهیخته

نویسنده: مریم دریانورد ناشر: مولفان فرهیخته

داستان‌های زنجیره‌ای با جمله‌های کوتاه و تکرارشونده نوشته شده‌اند؛ بهترین کتاب برای شش تا هفت ساله‌ای که تازه به خواندن مستقل رسیده و به یک پیروزی کوچک نیاز دارد.

کتاب برای نه تا دوازده سال

در این سن کتاب باید یا داستان بلند باشد یا روایتی که کودک را با زبان و فرهنگ آشنا کند. برای قصه‌های کهن، نسخه‌ی بازنویسی‌شده انتخاب کنید و نه متن اصلی.

📖 کتاب پیشنهادی دسته‌بندی: داستان و قصه موجود در انبار

خرید کتاب قصه های قشنگ و قدیمی (12 قصه از شاهنامه) حسین فتاحی | قدیانی

نویسنده: حسین فتاحی ناشر: قدیانی مترجم: ‏

کتاب قصه‌های قشنگ و قدیمی (شامل ۱۲ قصه از شاهنامه فردوسی) به قلم توانمند حسین فتاحی بازنویسی شده و توسط انتشارات قدیانی ویژه گروه سنی کودک به چاپ رسیده است. این کتاب ۱۵۶ صفحه‌ای با قطع خشتی (۱۶×۱۶ سانتی‌متر)، مجموعه‌ای از جذاب‌ترین داستان‌های حماسی ایران را با زبانی ساده و قابل‌فهم، همراه با تصویرسازی‌های هنرمندانه به کودکان تقدیم می‌کند تا از سنین پایه با ادبیات کهن و اسطوره‌های ملی آشنا شوند.

«۱۲ قصه از شاهنامه» روایت‌های کوتاه و بازنویسی‌شده‌ی شاهنامه است؛ برای کودک نه سال به بالا که تازه می‌خواهد با این دنیا آشنا شود، دشوار نیست. راهنمای کامل‌تر این حوزه را در مقاله‌ی کتاب شاهنامه برای کودکان آورده‌ایم.

📖 کتاب پیشنهادی دسته‌بندی: ادبیات و داستان موجود در انبار

مجموعه 12 قصه تصویری از قابوس نامه گالینگور/قدیانی

نویسنده: مژگان‏شیخی‏ ناشر: قدیانی

«۱۲ قصه تصویری از قابوس نامه» زبان کهن را ساده کرده و برای کودک دوازده ساله‌ای که می‌تواند روایت بلندتر را دنبال کند، گزینه‌ی جذابی است. خواندن این کتاب با هم، به گفت‌وگو درباره‌ی اخلاق و انتخاب نیز می‌رسد.

اشتباه‌های رایج در هدیه دادن کتاب

  • کتاب سخت برای سن کودک: بزرگ‌ترین دلیل کنار گذاشتن کتاب. اگر کودک در هر صفحه بیش از پنج کلمه‌ی ناآشنا دارد، کتاب سنگین است.
  • خرید بر اساس سلیقه‌ی خودتان: کتابی که برای شما زیباست، ممکن است برای کودک خسته‌کننده باشد. علاقه‌ی کودک را معیار اول بگذارید.
  • هدیه‌ی دسته‌جمعی: پنج کتاب با هم، هیچ کتابی. یکی را انتخاب کنید و همان را با هم بخوانید.
  • بی‌برنامه بودن: کتاب هدیه دادن و بعد هیچ وقتی برای خواندن نگذاشتن، مثل خرید توپ و نگه داشتن آن در کمد است.
  • نادیده گرفتن جنس کتاب: برای خردسال، کاغذ ضخیم و جلدسخت مهم است؛ کتاب نازک در هفته‌ی اول از دست می‌رود.

کتابخانه‌ی خانگی: قفسه‌ای که واقعاً خوانده می‌شود

کتابخانه‌ی خانگی لازم نیست بزرگ باشد؛ باید در دسترس باشد. یک قفسه‌ی کوتاه، هم‌قد کودک، با کتاب‌هایی که چند جلدشان رو به بیرون چیده شده‌اند، بیشتر از یک قفسه‌ی بلند پر از کتاب جواب می‌دهد. هر چند هفته چند کتاب را جابه‌جا کنید تا قفسه تازگی داشته باشد و کتاب‌های قدیمی فراموش نشوند.

  • برای کودک یک گوشه‌ی مشخص تعیین کنید و اسمش را بگذارید؛ مالکیت، انگیزه می‌سازد.
  • کتاب‌های پاره را با هم تعمیر کنید؛ تعمیر کردن، ارزش کتاب را در ذهن کودک بالا می‌برد.
  • هر شب کتاب را در جای خودش برگردانید تا نظم جا بیفتد.
  • هر چند وقت چند کتاب را به دوست یا پسرعمو و دخترعمو امانت بدهید؛ رفت‌وبرگشت کتاب، آن را زنده نگه می‌دارد.

از یک روز به یک عادت: شش هفته‌ی اول

  • هفته‌ی اول: هر شب ده دقیقه، ساعت ثابت، کتاب انتخابی خودتان. هدف فقط ساختن عادت است.
  • هفته‌ی دوم: انتخاب کتاب را به کودک بسپارید، حتی اگر تکراری باشد.
  • هفته‌ی سوم: یک بار در هفته به جای خواندن، درباره‌ی داستان حرف بزنید یا نقاشی بکشید.
  • هفته‌ی چهارم: یک نوبت را به پدر یا مادربزرگ بدهید؛ تغییر گوینده، تازگی می‌آورد.
  • هفته‌ی پنجم: یک کتاب تازه به قفسه اضافه کنید و آن را با هم بخوانید.
  • هفته‌ی ششم: کتاب تازه‌ی داستان را با کتاب بعدی عوض کنید و از کودک بپرسید کدام را بیشتر دوست داشت.

کتاب چاپی یا کتاب دیجیتال در این روز؟

برای این روز، کتاب چاپی انتخاب طبیعی‌تری است؛ دلیلش نوستالژی نیست، بلکه کارکرد است. کتاب چاپی جای ثابتی در خانه دارد، کودک آن را می‌بیند و برمی‌دارد، و خواندن با هم روی آن راحت‌تر است. نسخه‌ی صوتی و الکترونیکی جای خودشان را دارند؛ به‌ویژه در سفر و برای کودکی که هنوز خواندن نمی‌داند و می‌خواهد مستقل باشد. راهنمای انتخاب نسخه‌ی صوتی و قواعد پخش آن را در مقاله‌ی قصه شب برای کودک شش ساله و در فهرست کتاب قصه کودک می‌بینید.

پرسش‌های پرتکرار درباره روز جهانی کتاب کودک

روز جهانی کتاب کودک چه تاریخی است؟

دوم آوریل؛ در تقویم هجری شمسی معمولاً ۱۳ فروردین. این تاریخ به زادروز هانس کریستین اندرسن، نویسنده‌ی دانمارکی قصه‌های پریان، گره خورده است.

آیا این روز در ایران تعطیل رسمی است؟

نه. یک مناسبت فرهنگی جهانی است، نه تعطیل رسمی. اما چون با تعطیلات نوروز یکی می‌شود، بهترین فرصت برای برنامه‌ی خانوادگی و کلاسی است.

شعار روز جهانی کتاب کودک در سال ۲۰۲۶ چه بود؟

«داستان بکارید تا جهان شکوفه دهد»؛ میزبان جهانی آن دوره قبرس بود. متن فارسی پیام هم در ایران منتشر شد.

هدف این روز چیست؟

آشنا کردن کودکان با کتاب و خواندن و جلب توجه خانواده‌ها، مدرسه‌ها و رسانه‌ها به کیفیت کتاب کودک. تمرکز آن روی کتاب است، نه روی هدیه یا جشن به شکل کلی.

ساده‌ترین کار برای گرامیداشت این روز چیست؟

بیست دقیقه بلندخوانی با کودک. اگر کتاب را با هم انتخاب کنید، سه پرسش درباره‌ی داستان بپرسید و یک یادداشت با تاریخ در صفحه‌ی اول بنویسید، همان یک کار به یک خاطره تبدیل می‌شود.

چه کتابی برای هدیه مناسب است؟

کتابی که با سن، علاقه و توان خواندن کودک جور باشد؛ کتابی که برای شما جذاب است ولی برای کودک سخت است، هدیه‌ی خوبی نیست. در فهرست بالای همین صفحه برای هر گروه سنی چند کتاب موجود پیشنهاد شده است.

جمع‌بندی

روز جهانی کتاب کودک یک تاریخ در تقویم نیست؛ یک بهانه است. بهانه‌ای برای اینکه کتاب را از قفسه برداریم، با کودک بنشینیم و بیست دقیقه بخوانیم؛ کاری که همه‌ی ما می‌دانیم مهم است و بیشتر ما به فردا موکولش می‌کنیم. اگر این روز در ایران زیر تعطیلات نوروز گم می‌شود، راه‌حلش ساده است: یک کتاب در ساک بگذارید، شب قبل ده دقیقه بخوانید و بعد از تعطیلات، برنامه‌ی کتاب‌خوانی را یک هفته ادامه دهید.

برای انتخاب کتاب مناسب سن و علاقه‌ی کودک، از فهرست پیشنهادهای همین صفحه شروع کنید و اگر مطمئن نیستید کدام سطح برای فرزندتان درست است، از ما بپرسید؛ در فروشگاه یکی یه دونه کتاب‌ها بر اساس سن و گروه‌بندی موضوعی چیده شده‌اند تا انتخاب سریع‌تر شود.

منابع

ی
نویسنده این مقاله

یاسین فرمانی

نویسنده، منتقد ادبی و پژوهشگر ادبیات داستانی با بیش از ۱۰ سال سابقه تحلیل رمان‌های پرفروش جهان.

دیدگاه‌های کاربران (0)

مقالات مرتبط که ممکن است دوست داشته باشید