
آموزش الفبا به کودکان از حدود پنج سالگی و نیم معنا پیدا میکند. پیش از آن، کاری که واقعاً کودک را جلو میبرد شناخت شکل حرف نیست؛ شنیدن و جدا کردن صداهای اول کلمههاست. کودکی که در چهار سالگی «شیر» و «شیشه» را از روی صدای اولشان از هم تشخیص میدهد، در کلاس اول روانتر میخواند از کودکی که سیودو حرف را از روی فلشکارت حفظ کرده اما صدا و شکل را به هم وصل نمیکند. برای جزئیات بیشتر، کتاب آموزش الفبا فارسی را ببینید.
آموزش الفبا به کودکان از چند سالگی؟
پاسخ کوتاه: پنج سالگی و نیم برای خواندن، شش سالگی برای نوشتن. اما کاری که نتیجه را میسازد از چهار سالگی شروع میشود و آن کار، آگاهی واجشناختی است؛ یعنی توانایی شنیدن صداهای داخل کلمه. برنامه سنی را اینطور بچینید:
دو تا سه سالگی: هیچ آموزش مستقیمی نه. فقط بازی با صدای کلمهها. «توپ» را بگویید و بعد «توووپ» را با کشیدن صدا تکرار کنید تا کودک بفهمد کلمه از تکههای صوتی ساخته شده است. این را در آموزش زبان انگلیسی به کودکان کاملتر توضیح دادهایم.
سه تا چهار سالگی: کودک میتواند شکل چند حرف آشنا را در محیط تشخیص بدهد؛ حرف اول اسم خودش بهترین شروع است. پرسیدن «این چه حرفیه؟» را برای این سن کنار بگذارید.
چهار تا پنج سالگی: سن طلایی صداها. کلمه را نشکنید و هجی نکنید، فقط صدای اول را جدا کنید: «سیب با چه صدایی شروع میشود؟» اگر جواب درست داد، از او نخواهید شکل آن حرف را بنویسد.
پنج تا پنج سال و نیم: نگاشت صدا به نویسه. کودک میفهمد صدایی که میگوید شکلی هم دارد و آن شکل روی کاغذ همین است که میبیند.
پنج و نیم به بعد: خواندن هجا، ترکیب صداها و بعد نوشتن. اگر تا این سن درست کار کرده باشید، خواندن دو ماه طول میکشد نه دو سال.
آوا، نشانه و حرف: سه واژهای که والدین قاطی میکنند
«آموزش الفبا» در گفتوگوی روزمره یعنی یاد دادن حروف، اما در عمل سه چیز جدا پشت این کلمه است: آوا همان صدایی است که شنیده میشود، نشانه شکلی است که آن صدا را روی کاغذ نشان میدهد، و حرف نام و جایگاه آن نشانه در الفباست. تا وقتی این سه از هم جدا نشوند، کودک شکلها را حفظ میکند و از صدا به کلمه نمیرسد.
فارسی یک صدا را با چند نشانه مینویسد: «ز» با ز، ذ، ض و ظ؛ «س» با س، ص و ث؛ «ت» با ت و ط؛ «ه» با ه و ح. کودکی که پیش از شناخت صدا سراغ شکلها میرود، چهار نشانهی متفاوت برای یک صدا میبیند و همینجا سردرگم میشود.
ترتیب سهگامی که جواب میدهد
اول صدا، بعد نشانه، آخر نوشتن. در گام صدا، کلمه را با صدای کشیده بگویید («توووپ») و از کودک بخواهید صدای اول را جدا کند. در گام نشانه، همان صدای آشنا را به شکلی که میبیند وصل کنید. در گام نوشتن، شکل را با دست بازتولید کند. اگر ترتیب را جابهجا کنید و از شکل شروع کنید، در کلاس اول باید همین راه را از ابتدا بروید.
پوستری که نشانهها و صامتها را یکجا نشان میدهد، فقط بعد از این مرحله روی دیوار مینشیند؛ پیش از آن، دیوار پر از شکلهایی است که برای کودک صدایی ندارند.
خرید کتاب پوستر آموزش الفبا جدول نشانه ها صامت ها
پوستر آموزش الفبا جدول نشانه ها صامت ها ابزاری کاربردی برای یادگیری حروف فارسی است. این محصول توسط نشر خانه ادبیات برای نوآموزان طراحی شده است.
اشتباه رایج: تشخیص شکل حرف پیش از آگاهی واجشناختی
پرتکرارترین اشتباه والدین این است که اول شکل حروف را یاد میدهند. کارتهای رنگارنگ را روی دیوار میچسبانند و میپرسند «این چه حرفیه؟». کودک جواب میدهد و والدین خیال میکنند الفبا یاد گرفته شده است.
مشکل کجاست؟ الفبای فارسی یک صدا را با چند شکل مختلف مینویسد. ز، ذ، ض و ظ همه «ز» خوانده میشوند. س، ص و ث همه «س». ت و ط، ق و غ، ح و ه هم همینطور. وقتی کودک اول شکلها را حفظ میکند، در ذهنش چهار شکل جدا برای یک صدا میماند و در املا سرگردان میشود: «صابون» را «سابون» مینویسد.
مسئله دوم شرطیشدن است. حرفی که روی کارت ثابت یاد گرفته شده، بیرون از همان کارت شناسایی نمیشود. کافی است یک کلمه تازه با همان حروف ساخته شود تا کودک آن را نشناسد؛ چون صدا را ندارد و فقط تصویر کارت را به خاطر سپرده است.
مسئله چهارمی هم هست که کمتر دیده میشود: جهت. فارسی از راست به چپ خوانده میشود و لاتین از چپ به راست. کودکی که همزمان با هر دو خط سروکار دارد، جهت چشماش قاطی میشود؛ یک روز از راست شروع میکند و روز بعد از چپ.
مسئله سوم، خستگی است. کودک پیشدبستانی حرفشنو است و زیر فشار بیآنکه بفهمد جواب میدهد. این تسلیم، آمادگی خواندن نمیسازد؛ فقط جلسه درس را تمام میکند. اگر این موضوع برایتان مهم است، آموزش پیش دبستانی را هم بخوانید.
نشانههای آمادگی: از کجا بفهمیم وقتش رسیده؟
سن تقویمی تنها معیار نیست. شش نشانه را در سه هفتهی پشتسرهم ببینید: صدای اول اسم خودش را جدا میکند؛ روی برچسبها و تابلوها انگشت میگذارد و میپرسد «این چی نوشته؟»؛ کتاب تصویری برمیدارد و با لحن خواندن بلند «میخواند»؛ ده دقیقه پشتسرهم روی یک کار تصویری میماند؛ مداد را با سه انگشت میگیرد و خط میکشد؛ کلمههای همقافیه را تکرار میکند و از آنها خوشش میآید.
سه نشانهای که میگوید هنوز زود است
امتناع از نشستن سر هر فعالیت حرفی، بیتفاوتی به حروف روی وسایل روزمره، و برگشتن به بازیهای خیلی کوچکتر بعد از دو-سه دقیقه. اینجا هدف را بردارید و دو ماه فقط داستان و شعر بخوانید. چیزی از دست نمیرود، در حالی که فشار زودهنگام همان انگیزهای را میسوزاند که در کلاس اول لازم دارید.
کودک شش ساله و آمادگی کلاس اول
پایان شش سالگی یک فهرست کوتاه است: نام و نام خانوادگی خودش را بشناسد و بنویسد؛ هجاها را ترکیب کند (م + ا + د + ر، مادر)؛ شش تا هشت کلمهی سهصدایی را روان بخواند؛ صدای آخر کلمهها را تشخیص بدهد و قافیه بسازد؛ از راست به چپ درست حرکت کند؛ و مداد را با سه انگشت بگیرد.
کاری که در کلاس اول میآید، ترکیب نشانهها و شکلهای چندگانه است، نه شروع از صفر. هدف خانه این نیست که خواندن را کامل یاد بدهید؛ هدف این است که کودک با صداها و چند نشانهی ساده وارد کلاس شود. بچهای که پیش از مدرسه همهی خواندن را یاد گرفته باشد، ماههای اول را بیحوصله میگذراند و بچهای که هیچ صدایی را نمیشناسد، دو هفتهی اول را فقط با شکلها دستوپنجه نرم میکند.
تمرین ماه آخر، همین یک کار است: هر روز یک جملهی سهکلمهای از حرفهای آشنا روی کاغذ خطدار بنویسید و کودک بخواند.
ترتیب درست: صدا، بعد نویسه، بعد نوشتن
گام اول، صدا. روزی پنج دقیقه بازی شفاهی، بدون کاغذ و مداد: «کدام یکی با صدای م شروع میشود، مادر یا کتاب؟» در همین گام کلمههای همقافیه را پیدا کنید و صدای آخر را جدا کنید: «شیر، قیر، زیر».
گام دوم، نویسه. حالا حرف را نشان بدهید و همان صدای آشنای قبلی را به آن وصل کنید. جملهای که به کارتان میآید: «این شکلی است که آن صدای م را مینویسیم.» دقت کنید ترتیب برعکس نشود.
هر جلسه را با گام قبلی شروع کنید: دو دقیقه مرور صداهای دیروز، سه دقیقه حرف تازه. اگر کودک امروز صداها را تشخیص نداد، سراغ نویسه نروید و همان روز را با بازی صدا تمام کنید.
گام سوم، نوشتن. نوشتن آخرین مهارت است نه اولین. پیش از مداد، کودک باید حرف را در صفحه پیدا کند، با انگشت روی آن رد شود و بعد روی نقطهچین بنویسد.
کدام حروف را اول یاد بدهیم و کدام را آخر؟
ترتیب الفبا (ا، ب، پ، ت...) برای شروع مناسب نیست، چون کودک را از همان هفته اول با شکلهای همصدا درگیر میکند. اول صداهایی را بدهید که در فارسی فقط یک شکل دارند: ب، پ، د، ر، ن، م، ژ. کودک با اینها درگیر انتخاب شکل نمیشود و انرژیاش صرف خواندن میشود.
بعد نوبت شکلهای چندگانه است: س، ص، ث را با فاصله از هم معرفی کنید؛ همینطور ز، ذ، ض، ظ. حرف «ع» را برای کلاس اول معنی نکنید؛ در فارسی صدای مستقل ندارد و بیشتر بار املایی دارد.
حرفهای چهارشکلی را با یک بازی ساده جا بیندازید. «ب» را همانطور که در «بابا» میآید نشان بدهید، نه فقط شکل تنهای آن. کودک باید ببیند حرف کنار حرفهای دیگر عوض میشود.
ترانه و شعر حروف: سریعترین راه برای صداها
ریتم و قافیه صداها را در حافظهی شنیداری قفل میکند. کودک ترانه را بیآنکه تلاش کند حفظ میشود و همان صداها را بارها و بارها میشنود؛ همین تکرار بیخستگی است که بعداً یادگیری نشانهها را سریع میکند.
روزی دو بار کافی است: صبح و پیش از خواب. یک ترانه در روز هم زیاد است؛ ترانهی تازه بهجای ترانهی قبلی، کار را عقب میاندازد. اگر خودتان میسازید، هر حرف را با یک اسم آشنا قافیه کنید: «ب مثل بابا، ن مثل نان، م مثل مادر». واژههایی را انتخاب کنید که کودک در زندگی روزمره شنیده است؛ ترانهای که کلمههایش برای کودک بیمعناست، فقط آهنگ است و صدا را جا نمیاندازد.
سن شنیدن از نوزادی شروع میشود، اما خواندن همراه با ترانه از چهار سالگی معنا پیدا میکند. تا پیش از آن، لالایی و آهنگِ بیکلمه هم کار خودش را میکند.
خرید کتاب اموزش الفبای فارسی همراه با شعر
اموزش الفبای فارسی همراه با شعر نوشته خویشتن دار لنگرودی یک اثر جذاب از انتشارات قدیانی است. این کتاب با استفاده از اشعار کودکانه الفبای فارسی را به خردسالان می آموزد.
بازی مطابقت حروف و جعبه حروف
جعبهی حرف سادهترین بازی آموزشی است و ابزارش در هر خانهای پیدا میشود. هر هفته یک حرف جلو میرود و داخل جعبه هر چیزی میرود که با آن حرف شروع میشود: قاشق، قند، قوطی. وقتی ده شیء جمع شد، هفته تمام است و جعبه خالی میشود.
جعبهی حرف را در پنج دقیقه بسازید
یک کارتن کوچک بردارید و با چسب کاغذی، حرف هفته را روی آن بچسبانید. بهتر است خود کودک حرف را با ماژیک درشت روی کارتن بنویسد تا جعبه مال خودش شود. اشیای داخل جعبه لازم نیست نو باشند؛ وسایل آشپزخانه و اسباببازیهای موجود بهترین انتخاباند.
بازی مطابقت مرحلهی بعد است: کارتهای حروف را روی میز بچینید و کارتهای تصویر را کنارشان. کودک تصویر را برمیدارد، نامش را میگوید و روی حرف اولش میگذارد. با ده کارت شروع کنید و به بیست کارت برسانید. این بازی دو مهارت را همزمان میسازد: جدا کردن صدای اول و شناختن نشانه.
در روزهایی که وقت کم است، نسخهی خیابانی همین بازی کافی است: در مسیر خانه هر کس حرف اول یک مغازه یا پلاک را پیدا کرد، یک امتیاز میگیرد.
فلشکارت: چطور استفاده کنیم که فرار نکند
فلشکارت ابزار خوبی است، به شرطی که جلسه کوتاه بماند. قاعدهی سه: هر جلسه دو تا سه حرف تازه، پنج تا ده دقیقه، و همهی حرفهای قبلی هم مرور میشوند.
کارتها را دوطرفه بسازید؛ یک طرف حرف، طرف دیگر تصویر با نام کلمه. ترتیب کار مهم است: اول تصویر را ببینید و نامش را بگویید، بعد حرف را نشان بدهید. خواندن کارت باید بلند باشد و کودک کارت را خودش بردارد؛ حرکت دست بیحوصلگی را عقب میاندازد.
سقف جلسه را کودک تعیین میکند. وقتی شروع به بهانهگرفتن یا وارونهچیدن کارتها کرد، همانجا تمام کنید و فردا ادامه بدهید. فردا با یک حرف کمتر شروع کنید، نه با حرف بیشتر.
حروف لمسی: ساخت حروف با خمیر، مقوا و چوب
شکل حرفی که کودک با دست میسازد، در حافظهی حرکتی میماند. با خمیر بازی یک حرف بسازید و بخواهید نامش را بگوید؛ بعد نوبت او است که دو حرف بسازد و از آنها کلمه درست کند.
سه فعالیت لمسی که چند دقیقه میبرد
۱. با چشم بسته، حرف ساختهشده از نمد یا کاموا را لمس کند و نامش را بگوید. ۲. حرف را با انگشت روی شن، آرد یا کف اتاق بنویسد؛ پاککردن راحت، ترس از خرابکردن را برمیدارد. ۳. با شابلون، شکل حرف را رنگ کند؛ رنگآمیزی بعد از شناخت صدا انجام میشود، نه پیش از آن.
مقوا، چوب بستنی، نخ، حبوبات و دکمهی بیاستفاده همه ابزار همین کارند. نکته یکی است: کودک حرف را با دست بسازد، نه این که فقط نگاهش کند.
خرید کتاب دنیای هنر استنسیل نقاشی با شابلون حروف الفبا فارسی
کتاب دنیای هنر استنسیل نقاشی با شابلون حروف الفبا فارسی اثر طاهره شاه محمدی است. این اثر به آموزش هنر نقاشی و یادگیری حروف الفبا به کودکان کمک می کند.
پازل، جورچین و حروف آهنربایی
پازل حروف از سه سالگی فقط بازی تطبیق شکل با جای خودش است و از پنج سالگی به کلمهسازی میرسد. برای گروه اول، پازل چوبی یا فومی با جاهای درشت مناسب است؛ برای گروه دوم، حروف آهنربایی روی در یخچال.
بهترین کاربرد حروف آهنربایی این است که کودک از حرفهای آشنا کلمه بسازد: «بابا»، «مادر»، «آب». کلمه را بلند بخوانید، بعد یک حرف را جابهجا کنید و بپرسید چه شد. جابهجا کردن حرف، فاصلهی میان حفظکردن و خواندن را نشان میدهد.
پازلهایی که کلمهی کامل میسازند هم خوباند، به شرطی که تصویر آن کلمه همراه قطعهها باشد؛ بدون تصویر، کودک قطعهها را از راه شکل کلی جا میاندازد و چیزی از خواندن یاد نمیگیرد.
الفبا در زندگی روزمره: آشپزخانه و سوپرمارکت
بیشترین تمرین حروف در کارهای روزمره اتفاق میافتد، بیآنکه جلسهی رسمی لازم باشد. در سوپرمارکت روی برچسبها، حرف اول یک کالای خواستهشده را پیدا کنید. سر سفره، صدای اول خوراکیها را بشمارید. در مسیر خانه، تابلوها و پلاکها همین کار را میکنند.
در آشپزخانه هم میشود حرف پخت: خمیر بیسکویت را به شکل حرف اول اسم کودک بریزید و بعد از پختن، همان حرف را بخورید. این کار حرف را از کاغذ بیرون میآورد و به خاطره تبدیل میکند.
قاعدهی همهی این بازیها یکی است: حرف همیشه با یک نام و یک شیء همراه باشد. حرف بیشیء، فقط شکل است نه صدا.
نرمافزار و انیمیشن آموزشی: کجا به کار میآید
جای واقعی نرمافزار آموزشی، تکرار است. بازیهای رایانهای حرفها را با صدا و تصویر پشتسرهم تکرار میکنند و برای تثبیت تشخیص صدا وقت خوبیاند. آنچه در این مسیر ساخته نمیشود، دستنوشتن و روانخوانی است.
قاعدهی زمانی: پانزده دقیقه صفحهنمایش، همراه با ده دقیقه کار کاغذی در همان روز. بدون بخش کاغذی، شکل حرف روی صفحه میماند و به مداد منتقل نمیشود.
به وعدههای روی بستهبندی هم زیاد تکیه نکنید؛ عبارتی مثل «آموزش خواندن از دو سالگی» از روی فروش نوشته شده است، نه از روی رشد کودک. اگر نرمافزاری کودک را خسته یا بیحوصله کرد، ادامهاش گرانتر از فایدهاش است. برای این که یادگیری دو مسیر داشته باشد، همان حرفها را در کتاب هم جلو ببرید: نرمافزار صدا را تشخیص میدهد و کتاب، نوشتن را میسازد.
چه کتابهایی این مسیر را کوتاه میکنند؟
پیش از هر کتاب حرفی، کودک به تصویر ساده و پرکنتراست نیاز دارد. برای ماههای اول، کتاب سیاه و سفید بهترین انتخاب است چون نوزاد رنگهای نزدیک به هم را از هم تشخیص نمیدهد.
اولینها با پپا سیاه و سفید
کتاب اولینها با پپا یک ابزار آموزشی دو زبانه و جذاب برای خردسالان است. این کتاب با تصاویر سیاه و سفید، به کودکان کمک میکند تا مفاهیم اولیه و واژگان پایه را به سادگی بیاموزند.
بعد نوبت نامگذاری است. کتابی که وسایل روزمره را با تصویر تک و بدون شلوغی نشان میدهد، همان چیزی است که پایهی حرف اول را میسازد.
اولین کتاب من: وسایل کودک
کتاب اولین کتاب من با موضوع وسایل کودک، یک ابزار آموزشی جذاب برای آشنایی خردسالان با دنیای پیرامون است. این کتاب با تصاویر رنگی و کلمات ساده، مهارتهای شناختی کودکان را تقویت میکند.
برای مرحله بعد، یک کتاب تصویری حرفمحور لازم دارید که هر صفحهاش یک حرف با یک تصویر بزرگ داشته باشد و نوشتن نخواهد. این کتاب برای سه تا چهار سالگی ساخته شده است.
خرید کتاب اولین کتاب من حروف الفبا اثر سجاد حاجی علی | قدیانی
کتاب اولین کتاب من: حروف الفبا به کوشش سجاد حاجی علی، یک محصول آموزشی پایه و کاربردی از انتشارات قدیانی است. این کتاب خردسالان را از طریق تصاویر جذاب، رنگارنگ و کلمات ساده و آشنا، با حروف الفبای فارسی آشنا میکند و به عنوان یک ابزار کمکآموزشی عالی، ذهن کودک را برای ورود به دنیای شیرین خواندن و نوشتن آماده میسازد.
وقتی کودک صدای اول را تشخیص داد، بازیهای حرف و کلمه را وارد کنید؛ کتابی که کلمه میسازد، سیلاب میشمارد و اجازه میدهد کودک خودش کشف کند، از هر تمرین رونویسی مؤثرتر است.
بازی با حرف و کلمه
کتاب بازی با حرف و کلمه نوشته نرگس تبریزی، یک راهنمای کاربردی و جذاب برای آموزش الفبا و تقویت مهارتهای زبانی به کودکان است. این کتاب با تمرینات خلاقانه، یادگیری را برای خردسالان به تجربهای لذتبخش تبدیل میکند.
برای پیدا کردن حرف اول اسم وسایل خانه، یک کتاب ساده از تصویرهای خانگی کافی است؛ کودک لازم نیست بنویسد، فقط حرف را نشان میدهد.
اولین کتاب من: وسایل خانه
کتاب اولین کتاب من: وسایل خانه، مجموعهای آموزشی و جذاب برای آشنایی خردسالان با اشیاء پیرامونشان است. این کتاب با تصاویر رنگی و محتوای ساده، مهارتهای شناختی کودکان را تقویت میکند.
در پنج سالگی میتوانید حافظه بینایی و دقت را با تمرینهای اعداد و حروف تقویت کنید؛ این کتاب پیش از دبستان تمرکز و سرعت تشخیص را بالا میبرد.
باشگاه مغز 4: اعداد و حروف
کتاب باشگاه مغز 4: اعداد و حروف مجموعهای از تمرینات هدفمند برای تقویت هوش، تمرکز و آشنایی با مفاهیم پایه ریاضی و الفبا در کودکان پیشدبستانی است.
کتاب حروف انگلیسی را تا هفت سالگی عقب بیندازید؛ ریخت لاتین حروف در مغز بچهای که هنوز ریخت فارسی جا نیفتاده، با آن قاطی میشود.
خرید کتاب اولین کتاب من abc (آموزش حروف انگلیسی) | قدیانی
کتاب اولین کتاب من abc یک محصول آموزشی فوقالعاده کاربردی از انتشارات قدیانی (کتابهای بنفشه) است که بر اساس کتابی از انتشارات وندر هوس تهیه شده است. این کتاب در قطع خشتی کوچک (جیبی ۹ در ۹ سانتیمتر) و با صفحات و جلد سخت مقوایی طراحی شده تا در دست کودکان آسیب نبیند. این اثر ۲۴ صفحهای، با استفاده از تصاویر رنگی و جذاب، هر ۲۶ حرف بزرگ و کوچک الفبای انگلیسی را همراه با مثال به کودکان ۲ سال به بالا آموزش میدهد.
از نام خود کودک شروع کنید
حرف اول اسم خودش قویترین نقطهی شروع است، چون کودک هر روز آن را میشنود و مالکش است. نام کودک را با حروف درشت روی یک کاغذ بنویسید و به در اتاقش بزنید؛ هفتهی اول فقط همین یک کاغذ کافی است. جعبهی مدادرنگی، جامدادی و برچسب لیوان هم جاهای خوبی برای همین ناماند.
ترتیب پیشنهادی بعد از اسم خودش: اسم خواهر و برادر و پدر و مادر، بعد نام حیوانهای آشنا، بعد خوراکیها. هر اسمی که کودک هر روز میشنود، جای بهتری برای تمرین دارد تا کلمهای که فقط در کتاب دیده است.
برنامه چهارده روزه: حرف به حرف در خانه
این برنامه برای کودک چهار تا شش ساله است، روزی پانزده تا بیست دقیقه، هفت حرف در دو هفته. هر روز سه بخش دارد: پنج دقیقه مرور روزهای قبل، پنج تا هفت دقیقه حرف تازه، پنج دقیقه بازی.
هفتهی اول: فقط گوش
روز ۱ تا ۳: صداها. هر روز دو حرف و فقط شفاهی: «توپ با چه صدایی شروع میشود؟». روز ۴: ترانهی حرفهای هفته را پخش کنید و با هم بخوانید. روز ۵: جعبهی حرف برای حرف اول هفته. روز ۶: بازی مطابقت با کارتهای تصویر. روز ۷: مرور همه و هیچ حرف تازهای نه.
هفتهی دوم: چشم و دست
روز ۸: نشانهی حرفهای هفتهی قبل را نشان بدهید و به صدا وصل کنید. روز ۹: ساخت حرف با خمیر یا چوب. روز ۱۰: شابلون و رنگآمیزی حرف. روز ۱۱: فلشکارت، دو حرف تازه و مرور بقیه. روز ۱۲: نوشتن روی کاغذ خطدار، اول با انگشت بعد با مداد. روز ۱۳: پیدا کردن همان حرفها در یک کتاب تصویری. روز ۱۴: جمعبندی کوتاه، مرور کل هفت حرف و شروع هفت حرف بعد.
اگر یک روز عقب افتادید، همان روز را تکرار کنید. برنامه جلو و عقب نمیرود، فقط ادامه پیدا میکند.
هجی کردن و ترکیب صداها: پل خواندن و نوشتن
هجی کردن یعنی کشیدن و جدا کردن صداها در گفتار: «توپ» را «ت... ا... پ» بگویید و بعد پشتسرهم. همین مهارت، خواندن را از حفظ کردن تصویری کلمه جدا میکند.
با کلمههای دو-سهصدایی و آشنا شروع کنید: آب، مادر، بابا، توپ، شیر. هجاها را با دستزدن بشمارید؛ «ما-در» دو ضربه، «سیب» یک ضربه. بعد همین هجاها را روی کاغذ بنویسید و از کودک بخواهید بخواند.
خطای رایج این مرحله، شروع با کلمههای بلند است. کلمهی چهارصدایی را برای هفتهی بعد بگذارید؛ اگر کودک در هجی گیر کرد، صداها را دوباره بشکنید و یکییکی بگویید.
مداد در دست: شش تمرین پیش از اولین کلمه
نوشتن آخرین مهارت است، پس پیش از حرفنویسی باید دست آماده شود. شش تمرین کوتاه که هر روز چند دقیقه وقت میبرند: خط خطی هدفدار روی کاغذ بزرگ؛ مارپیچ و هزارتو، اول با انگشت بعد با مداد؛ نقطه به نقطه؛ رنگآمیزی داخل مرزها؛ انتقال با انبرِ سادهی آشپزخانه از یک ظرف به ظرف دیگر، با همان دو انگشتی که مداد را میگیرد؛ و کشیدن خط بین دو نقطه از راست به چپ.
مداد درست در دست: سه انگشت، نه مشت
مداد کوتاه، حدود هشت سانتیمتر، گرفتن درست را راحتتر میکند. سه انگشت لازم است: شست، اشاره و وسط. اگر کودک مشتی میگیرد، مداد را با یک چوب بستنی کوچک یا گریپ جا کنید.
جهت هم تمرین لازم دارد. فارسی از راست به چپ نوشته میشود، پس کاغذی که سمت راستش یک فلش کوچک دارد مسیر را برای کودک روشن میکند. کتابهای نقطه به نقطه همین تمرینها را با حرفهای واقعی جلو میبرند.
خرید کتاب نقطه به نقطه با الفبای فارسی ۱
کتاب نقطه به نقطه با الفبای فارسی ۱ به قلم طاهره ستوده توسط نشر ذکر منتشر شده است. این اثر با تمرین های وصل کردن نقطه ها به یادگیری حروف الفبا و افزایش دقت کودکان کمک می کند.
خرید کتاب بنویس و پاک کن آموزش الفبا و اعداد فارسی
کتاب بنویس و پاک کن آموزش الفبا و اعداد فارسی یک ابزار کاربردی برای تمرین نویسی کودکان است. این اثر توسط انتشارات برف منتشر شده است و به یادگیری کودکان کمک می کند.
کاغذ و دفتر تمرین: چه چیزی زیر دست کودک باشد
ابزار تمرین به اندازهی روش مهم است. کاغذ خطدار با خطوط درشت، حدود یک و نیم تا دو سانتیمتر، نقطهی شروع و پایان حرف را به کودک نشان میدهد. دفتر شطرنجی برای تمرین جهت و اندازهی حرف خوب است، اما برای اولین حرفنویسی خطدار مناسبتر است.
مداد نرم کمفشار مینویسد؛ مداد سخت خط کمرنگ میگذارد و کودک برای دیدهشدن نوشتهاش فشار میآورد. یک کاغذ سفید بزرگ هم برای خط خطی و رنگآمیزی لازم است، چون همیشه باید یک کار بدون قاعده در دسترس باشد.
اشتباهات رایج در تمرینهای روزانه حروف
چند خطای پرتکرار که چرخ را عقب میچرخانند: جلسههای طولانی بهجای جلسههای کوتاه روزانه؛ پاداش خوراکی برای هر جواب درست، که بعد از چند هفته چانهزنی برای درسخواندن میسازد؛ مقایسه با بچهی فامیل یا همکلاسی، در حالی که تنها معیار خودِ کودک در ماه گذشته است؛ آموزش سه نشانهی همصدا مانند س، ص و ث در یک هفته؛ نوشتن روی کاغذ سفید بیخط، که نقطهی شروع و پایان را از کودک میگیرد؛ و شروع همزمان حروف فارسی و لاتین.
سه خطای دیگر که کمتر دیده میشوند: پاککردن جلوی چشم کودک و درستکردن هر خط، که ترس از نوشتن میسازد؛ نشستن اجباری سر میز، در حالی که خیلی از تمرینها روی زمین یا در راه خانه هم انجام میشوند؛ و خریدن ابزار تازه بهجای تکرار همان کارتها و همان کتاب.
اگر کودک بیعلاقه است یا امتناع میکند چه کنیم؟
اول احتمال خود را بسنجید: یک هفته هیچ تمرین حرفی نکنید و فقط داستان بخوانید. اگر کودک دوباره خودش از حروف پرسید، مشکل از روش بوده نه از او.
دوم، زمان را کوتاه کنید. پنج دقیقه هر شب بهتر از بیست دقیقه دو بار در هفته است؛ تکرار روزانه حافظه را میسازد و خستگی نمیآورد.
سوم، نتیجه را از کودک بگیرید. برنامهای را انتخاب کنید که برندهشدن دارد: پیدا کردن حرف روی بستهبندی، خط زدن حرف تکراری در روزنامه، یا مسابقه شمردن کلمههایی که با یک صدا شروع میشوند.
چهارم، نشانههای فشار را بشناسید: به هم ریختن کاغذ، بهانه گرفتن برای مداد، یا شبادراری و دلدرد شب امتحانهای حرفی. اینها یعنی باید یک پله عقب برگردید.
کار خانه و کار پیشدبستانی: تقسیم نقش
پیشدبستانی خوب، روتین گروهی، آواز جمعی، دستورهای چندمرحلهای و بازی با همسالان را میدهد؛ چیزهایی که ساختنشان در خانه سخت است. کار حرفی روزانه هم در خانه جا دارد، چون تکرار کوتاه روزانه همان چیزی است که در کلاس شلوغ وقتش نیست.
پرسش درست از مربی این است: «این ماه روی چه حرفهایی کار کردید؟» و بعد همان حرفها را در خانه مرور کنید. پرسیدن «کجای الفبا است؟» هیچ کمکی نمیکند و فقط فشار اضافه میسازد.
تقسیم کار ساده است: صداها، کتاب و لالایی در خانه؛ روتین گروهی، نظم کلاس و بازی با بچههای دیگر در مهد. اگر کودک در خانه امتناع کرد، معمولاً کافی است همان کار را در مهد با گروه انجام شود و خانه به شعر و داستان برگردد.
پرسشهای پرتکرار والدین درباره آموزش الفبا
آموزش الفبا به کودکان را از سه سالگی شروع کنیم؟
نه برای آموزش مستقیم. در سه سالگی فقط شکل حرف اول اسم خودش را نشانش بدهید و همانجا تمام کنید.
کودک من چهار ساله است و همه حروف را میشناسد، اشکالی دارد؟
شناختن شکل، اشکال ندارد؛ ایراد از جایی شروع میشود که صدا را به شکل وصل نکنید و سراغ نوشتن بروید.
بهترین سن برای آموزش حروف الفبا چه سنی است؟
پنج سال و نیم؛ پیش از آن فقط با صداها و شکل حرف اول اسم خودش تمرین کنید.
فارسی و انگلیسی را همزمان یاد بدهیم؟
فارسی و انگلیسی را همزمان شروع نکنید. اول ریخت فارسی جا بیفتد، بعد حروف لاتین.
فلشکارت را از چه سنی استفاده کنیم؟
از چهار سالگی، آن هم بعد از این که کودک صدای اول کلمهها را تشخیص بدهد. پیش از آن، کارت فقط یک شکل بیصدا است.
کودک حروف را جابهجا میخواند یا وارونه میبیند، نگران باشیم؟
وارونه دیدن حروف تا پایان شش سالگی و در آغاز تمرینها طبیعی است، چون جهت هنوز جا نیفتاده. با کاغذ خطدار و فلش راست به چپ رد میشود. اگر پس از هفت سالگی هم ادامه داشت، با متخصص گفتار و یادگیری مشورت کنید.
حروف را با بازی یاد بدهیم یا با کتاب؟
هر دو، به ترتیب. بازی صدا را جا میاندازد و کتاب همان صدا را به شکل وصل میکند. بازی بدون کتاب یادگیری را روی صدا نگه میدارد و کتاب بدون بازی خستهکننده میشود.
جمعبندی
حاصلش این است: گوش کودک را قبل از چشمش آموزش بدهید. چهار سالگی با صداها، پنج و نیم سالگی با خواندن و شش سالگی با نوشتن. اگر از یک برنامه روزانه پنج دقیقهای و یک کتاب سطحبندیشده استفاده کنید، فشار و گریهی سر میز را حذف کردهاید.
برای دیدن کتابهای همین مرحله، فهرست الفبا و پیشدبستانی در فروشگاه یکی یه دونه را ببینید و بر اساس سن فعلی کودک، نه سن مدرسهاش، انتخاب کنید.
منابع
یاسین فرمانی
نویسنده، منتقد ادبی و پژوهشگر ادبیات داستانی با بیش از ۱۰ سال سابقه تحلیل رمانهای پرفروش جهان.










دیدگاههای کاربران (0)