آموزش دستشویی رفتن به کودک فقط یک مهارت بهداشتی نیست؛ کودک در همین مرحله یاد میگیرد به سیگنالهای بدنش گوش بدهد و نیازش را به شما بگوید. پاسخ کوتاه به پرتکرارترین پرسش والدین این است: آمادگی جسمی معمولا بین ۲۰ تا ۳۰ ماهگی میرسد و بیشتر کودکان بین دو سال و نیم تا سه سال و نیم کاملا تمیز میشوند. اما هیچ عدد و تقویمی جای نشانههای آمادگی کودک شما را نمیگیرد.
آموزش دستشویی رفتن به کودک را از چند سالگی شروع کنیم؟
مثانه تا حدود ۱۸ تا ۲۴ ماهگی به اندازه کافی رشد میکند تا کودک بتواند ادرار را نگه دارد. تا پیش از این سن، اعصاب کنترل مثانه میلین کافی ندارند و شروع زودتر از ۲۰ ماهگی معمولا فقط چند هفته عقبافتادگی میسازد. برای اینکه بدانید ظرفیت مثانه کودک شما چقدر است، این فرمول را به کار ببرید: سن کودک به سال، بهعلاوه ۲، ضربدر ۳۰ میلیلیتر. یعنی یک کودک دو ساله حدود ۱۲۰ میلیلیتر ادرار را نگه میدارد و کودک سه ساله حدود ۱۵۰ میلیلیتر.
دخترها بهطور میانگین چند هفته زودتر از پسرها آماده میشوند و کنترل شب همیشه بعد از کنترل روز به دست میآید؛ خیس شدن شبانه تا حدود پنج سالگی نشانه شکست آموزش نیست. اگر کودک شما در تابستان امسال دو سال و نیمه است و بچهای در راه دارید، زمان شروع را عقب نیندازید ولی آموزش را با رویداد بزرگ دیگری مثل اسبابکشی یا شروع مهدکودک همزمان نکنید.
شش نشانه آمادگی که باید با هم ببینید
یک نشانه کافی نیست. اگر دستکم سه نشانه از این فهرست را در دو هفته پشت سر هم دیدید، میتوانید شروع کنید: پوشک کودک دو ساعت یا بیشتر خشک میماند؛ با کلمه یا اشاره میگوید جیش یا پیپی دارد؛ پشت مبل یا پرده قایم میشود تا مدفوع کند؛ شلوارش را خودش پایین میکشد یا این کار را دوست دارد؛ پوشک خیس را دوست ندارد و میخواهد عوض شود؛ میتواند دستور دو مرحلهای را اجرا کند («توپ را بردار و بیاور»).
اگر فقط یک یا دو نشانه را میبینید، چهار تا شش هفته صبر کنید و دوباره نگاه کنید. مهمتر از همه: کودک باید بتواند دستکم دو تا سه دقیقه روی لگن بنشیند بدون گریه و فرار. اگر نمیتواند، مسئله آمادگی است نه لجبازی، و فشردن اوضاع را خرابتر میکند.
اشتباههایی که فرایند را چند ماه طولانی میکنند
شایعترین اشتباه، پرسیدن مداوم «جیش داری؟» هر ده دقیقه است؛ این سوال کودک را به گزارشدهنده تبدیل میکند و به او یاد نمیدهد به بدنش گوش بدهد. اشتباه دوم، پوشک کشی در طول روز است؛ پوشک کشی رطوبت را از بدنش دور میکند و کودک هیچ بازخوردی نمیگیرد. اگر او را برای بیرون رفتن پوشک کشی میکنید، همان روز کنترل روز را از او گرفتهاید.
نشستن اجباری ده دقیقهای روی لگن، تنبیه برای خیس شدن، مقایسه با cousin یا بچه فامیل، و استفاده از کلمههایی مثل «کثیف» یا «بده» همه فرایند را عقب میاندازند. جملههای جایگزین را حفظ کنید: بهجای «دیدی گفتم جیش داری؟» بگویید «خیس شد، بریم عوض کنیم»؛ بهجای «بچه که توالت را خیس نمیکند» بگویید «دفعه بعد با هم امتحان میکنیم». تشویق باید فوری و کوچک باشد نه جایزه سنگین؛ یک برچسب روی تقویم دیواری برای هر موفقیت کافی است.
برنامه سه روزه خانه برای شروع آموزش
پیش از روز اول اینها را آماده کنید: یک لگن که پای کودک به زمین برسد، یک پله کوچک و حلقه کودک برای توالت فرنگی، هشت تا ده شلوار زیر، یک کیسه پارچهای برای لباس خیس و کاسه آب و دستمال در دسترس. لگن را در اتاقی بگذارید که کودک بیشتر وقتش را آنجا میگذراند، نه فقط در دستشویی.
روز اول: شلوار را در خانه دربیاورید، هر ۳۰ دقیقه ۱۰۰ میلیلیتر آب یا شیر بدهید و هر یک ساعت او را سه دقیقه روی لگن بنشانید، بیاجبار و با یک کتاب در دست. روز دوم: همان برنامه، بهعلاوه یک بیرون رفتن کوتاه با شلوار زیر و یک ست لباس اضافه. روز سوم: بیرون رفتن طولانیتر، معرفی توالت فرنگی با پله، و شبها لگن کنار تخت. تجربه نشان میدهد روز دوم معمولا بیشترین حادثه را دارد؛ اگر در روز دوم عقب کشیدید، کار را دو تا سه هفته کنار بگذارید تا خستگی از بین برود.
کتاب داستان، همدست شما در از پوشک گرفتن
کودک دو ساله با استدلال قانع نمیشود، اما شخصیت داستان را الگو میگیرد. کتاب درست، کار توالت را از یک وظیفه به یک روال آشنا تبدیل میکند. سه تا چهار روز پیش از شروع، هر شب یک کتاب دستشویی بخوانید؛ روز شروع، همان کتاب را کنار لگن بگذارید و از نام شخصیت برای یادآوری استفاده کنید.
«مامان بیا جیش دارم» اثر شکوه قاسمنیا از نشر قدیانی، سادهترین نقطه شروع برای کودکان زیر سه سال است؛ داستان طوری نوشته شده که کودک خودش را جای شخصیت میبیند و واژههای لازم را یاد میگیرد.
مامان بیا جیش دارم
کتاب «مامان بیا جیش دارم» سروده شکوه قاسمنیا، اثری آموزشی و کاربردی برای آموزش دستشویی رفتن به خردسالان است که با زبانی شیرین و اشعاری کودکانه، این مهارت مهم را به فرزند شما آموزش میدهد.
«مامان بیا دوباره این بار پیپیام کار داره» جلد دوم همان مجموعه است و برای کودکی مناسب است که بعد از چند هفته دوباره عقبنشینی میکند؛ تکرار پیام کتاب به او میگوید این مرحله برای همه طبیعی است.
مامان بیا دوباره این بار پیپیام کار داره
کتاب مامان بیا دوباره این بار پیپیام کار داره، یک راهنمای آموزشی جذاب و کاربردی برای آموزش دستشویی رفتن به کودکان است. این بوردبوک با زبانی ساده، ترس و اضطراب خردسالان را برای این مرحله مهم رشد کاهش میدهد.
«زرنگتر از جیش و پیپی» نوشته جولیا کوک با رویکرد روانشناختی نوشته شده و به کودک یاد میدهد حس بدنش را تشخیص بدهد؛ برای سه سال به بالا که از لگن فرار میکند انتخاب خوبی است.
زرنگتر از جیش و پیپی
کتاب زرنگتر از جیش و پیپی، راهنمایی کاربردی و سرگرمکننده برای آموزش دستشویی رفتن به کودکان است. این کتاب با زبانی ساده و روایتی جذاب، این مرحله حساس از رشد را برای کودک و والدین آسان میکند.
مجموعه «احساسهای تو» از نشر قدیانی برای روزهای بعد از حادثه است: خجالت و شرم را نامگذاری میکند و همان چیزی است که کودک پس از خیس کردن خودش در مهمانی تجربه میکند.
خرید مجموعه کتاب احساس های تو (قطع خشتی) | نشر قدیانی
مجموعه کتاب احساسهای تو در ابعاد خشتی کوچک (۱۶×۱۶ سانتیمتر)، یک مجموعه علمی و آموزشی ارزشمند از انتشارات قدیانی است. این کتابها که توسط نویسندگان نامآشنای کودک نظیر برایان موزس، کارن برایانت مول و جن گرین نوشته شده و توسط قاسم کریمی به فارسی برگردانده شدهاند، به کودکان کمک میکنند تا احساسات و هیجانات پیچیدهی خود را بشناسند و نحوهی مواجهه صحیح با آنها را بیاموزند.
«مجموعه ۱۵ جلدی فسقلیها» با متن آهنگین شکوه قاسمنیا برای یک هدف مشخص خوب کار میکند: عادتهای روزمره را در قالب داستان کوتاه میگوید و کنار لگن، سرگرمی سه دقیقهای میسازد.
مجموعه 15 جلدی فسقلی ها (مجموعه دوم)
مجموعه دوم ۱۵ جلدی فسقلیها با ترجمه شکوه قاسمنیا، مجموعهای داستانی و آموزشی برای اصلاح رفتارهای کودکان و آموزش مهارتهای زندگی در قالب قصههای کوتاه و جذاب است.
«من میتوانم» از مجموعه زمزمههای مثبت ذهنی لوری رایت، برای کودکی است که پس از چند بار خیس شدن میگوید «من نمیتوانم»؛ این کتاب همان جمله را به یک باور دیگر تبدیل میکند.
خرید کتاب من می توانم اثر لوری رایت | نشر مهرسا
کتاب من میتوانم اثری الهامبخش به قلم لوری رایت و ترجمه شبنم حیدریپور است که در قالب مجموعهی موفق «زمزمههای مثبت ذهنی» توسط انتشارات مهرسا به چاپ رسیده است. این کتاب ۲۴ صفحهای، با تمرکز بر مفاهیم خودآگاهی و هوش هیجانی، به کودکان ۵ تا ۱۲ سال کمک میکند تا خودباوری، شجاعت و مسئولیتپذیری را در وجود خود پرورش دهند و با تکرار جملات مثبت، بر لجبازی و ترس از اشتباه غلبه کنند.
اگر کودک بعد از موفقیت دوباره خودش را خیس کرد چه کنیم؟
پسرفت در آموزش دستشویی رفتن عادی است و در بیشتر کودکان چند بار رخ میدهد. پیش از هر واکنشی، دلیل جسمی را بررسی کنید: یبوست شایعترین علت است، چون مدفوع سفت فشار میآورد و کودک برای فرار از درد، عضلات را نگه میدارد و در نهایت شبانهروز خود را خیس میکند. اگر بیش از سه روز مدفوع نکرده، شکمش سفت است یا پشت شلوار لکه میبیند، اول با پزشک درباره یبوست حرف بزنید.
اگر دلیل جسمی نیست، دنبال محرک تازه بگردید: تولد نوزاد، اسبابکشی، شروع مهد، سرماخوردگی و سفر. پروتکل یک هفتهای این است: پوشک کشی روز را کنار بگذارید، دو روز اول را مثل روز اول شروع کنید، هر موفقیت را بلند اعلام کنید و هیچ تنبیهی به کار نبرید. اگر کودک را شبانه بیدار میکنید و او هر شب بدقلقی میکند، معمولا پوشک شب را یک ماه دیگر نگه دارید و شب را از کنترل روز جدا کنید.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
پس از چهار سالگی هنوز در روز کنترل ندارد؛ جریان ادرار ضعیف و قطرهقطره است؛ هنگام ادرار درد یا سوزش دارد؛ در ادرار یا مدفوع خون هست؛ بیش از سه روز مدفوع نگه میدارد؛ بعد از شش ماه خشک بودن کامل، دوباره بدون هیچ عامل استرسی خودش را خیس میکند (بیاختیاری ثانویه)؛ یا تا هفت سالگی شبها هر شب خیس است. در همه این موارد به پزشک اطفال مراجعه کنید؛ اینها نشانه شکست آموزش نیستند، نشانه نیاز به بررسیاند.
پرسشهای پرتکرار والدین
آموزش دستشویی رفتن به کودک از چند سالگی شروع میشود؟
آمادگی جسمی معمولا بین ۲۰ تا ۳۰ ماهگی میرسد و بیشتر کودکان بین دو سال و نیم تا سه سال و نیم کاملا تمیز میشوند. پیش از ۲۰ ماهگی، اعصاب کنترل مثانه میلین کافی ندارند و شروع زودرس فقط عقبافتادگی میسازد.
چرا کودک من بعد از یک ماه خشک بودن دوباره خودش را خیس میکند؟
پسرفت در آموزش دستشویی رفتن عادی است و در بیشتر کودکان چند بار رخ میدهد. یبوست شایعترین علت جسمی است و در کنار آن تولد نوزاد، شروع مهدکودک، سفر و بیماری معمولا محرکهای اصلیاند.
کتاب داستان چطور به از پوشک گرفتن کمک میکند؟
کودک دو ساله با استدلال قانع نمیشود، اما شخصیت داستان را الگو میگیرد. کتاب درست، کار توالت را از یک وظیفه به یک روال آشنا تبدیل میکند.
یاسین فرمانی
نویسنده، منتقد ادبی و پژوهشگر ادبیات داستانی با بیش از ۱۰ سال سابقه تحلیل رمانهای پرفروش جهان.
دیدگاههای کاربران (0)